حزب رعم؛ از اسلام گرایی تا عمل گرایی سیاسی

به قلم پگاه سادات طباطبا

رعم (به عبری: רע״ם)، مخفف «רשימה ערבית מאוחדת» یا «رِشیما عَراویت مِئوحِدت» و به عربی، «الْقَائِمَةُ الْعَرَبیَّةُ الْمُوَحَّدَةُ» به معنای «فهرست متحد عرب» است. برای شناخت جایگاه سیاسی رعم، ابتدا باید به تقسیم بندی رایج احزاب سیاسی رژیم صهیونیستی توجه کرد. در این تقسیم بندی، احزاب معمولاً در اردوگاه های راست گرا، میانه رو و چپ گرا یا در میان جریان های مذهبی، مانند احزاب حریدی دسته بندی می شوند. جایگاه هر حزب در این تقسیم بندی به رویکرد ایدئولوژیک، خط مشی سیاسی، اقتصادی و اجتماعی و مواضع آن درباره مسئله فلسطین بستگی دارد.

بیشتر احزاب عربی به دلیل تأکید بر حقوق شهروندی و ملی فلسطینیان شهروند رژیم اسرائیل، گرایش های سوسیالیستی و انتقاد از سیاست های دولت های این رژیم، در طیف چپ یا چپ رادیکال قرار داده می شوند؛ اما نکته ای که در اینجا حائز اهمیت است، اینکه، رعم به سبب هویت اسلام گرایانه اش جایگاهی متمایز دارد و نمی توان آن را به سادگی در تقسیم بندی متعارف راست و چپ قرار داد.

بیشتر بخوانید:

حزب بلد؛ از چالش با ساختار سیاسی رژیم اسرائیل تا مناقشات انتخاباتی حداش؛ جایگاه سیاسی و تحولات یک جریان چپ گرای عربی یهودی «یهودیت متحد توراتی»؛ مدافع هویت دینی جامعه یهود حزب شاس؛ از جنبشی اعتراضی تا وزنه ای تعیین کننده در سیاست داخلی اسرائیل حزب «اسرائیل خانه ما»؛ چهره ای تهاجمی در برابر حماس حزب کارگر؛ تسلط تاریخی، رکود و تلاش برای احیای سیاسی حزب خانه یهودی؛ از فراز تا فرود حزب کادیما؛ از ظهور تا انفعال لیکود؛ از انزوا تا تبدیل شدن به قدرتمندترین حزب سیاسی اسرائیل

ریشه های سیاسی رعم به جنبش اسلامی در اسرائیل (سرزمین های اشغالی) بازمی گردد؛ جنبشی که شیخ عبدالله نمر درویش از بنیان گذاران اصلی آن بود. در سال 1996، اختلاف نظر درون جنبش درباره مشارکت در انتخابات کنست به جدایی آن به دو شاخه جنوبی و شمالی انجامید. شاخه جنوبی به رهبری عبدالله نمر درویش، مشارکت در انتخابات پارلمانی را پذیرفت؛ درحالی که شاخه شمالی به رهبری رائد صلاح با مشارکت انتخاباتی مخالفت کرد. در آستانه انتخابات کنست در سال 1996، شاخه جنوبی در قالب فهرست متحد عرب و در ائتلاف با حزب دموکراتیک عرب وارد عرصه رقابت انتخاباتی شد.

از سوی دیگر، حزب دموکراتیک عرب در انتخابات سال 1992 دو کرسی به دست آورد و در انتخابات سال 1996 در فهرست مشترک با رعم شرکت کرد. در آستانه انتخابات سال 1999، حزب دموکراتیک عرب در رعم ادغام شد و از آن پس، رعم در جایگاه حزبی مستقل به فعالیت خود ادامه داد. از این رو، شکل گیری رعم را باید حاصل پیوند شاخه جنوبی جنبش اسلامی با روند ائتلاف های انتخاباتی احزاب عربی دانست.

نکته مهم دیگر آن است که فهرست متحد عرب یا رعمِ شکل گرفته در سال 1996 را نباید با فهرست متحد عرب فعال در اواخر دهه 1970 و اوایل دهه 1980 اشتباه گرفت. فهرست قدیمی تر، ائتلافی از جریان های عربی وابسته به حزب کارگر بود و از نظر تاریخی و تشکیلاتی با رعم امروزی تفاوت داشت.

ایدئولوژی، اهداف و برنامه ها

همان طور که اشاره شد، رعم یا همان فهرست متحد عرب، از نظر ایدئولوژیک به جریان اسلام گرایی در جامعه عربی فلسطینی داخل سرزمین های اشغالی تعلق دارد و با شاخه جنوبی جنبش اسلامی مرتبط است. رویکرد فکری این حزب بر پیوند میان هویت اسلامی و پیگیری مطالبات مدنی و اجتماعی شهروندان عرب استوار است.

رعم در مقایسه با جریان های ملی گرا و چپ گرای عربی، بر مؤلفه دینی هویت سیاسی و اجتماعی تأکید دارد؛ با این حال، برنامه آن به مسائل مذهبی محدود نمی شود و موضوعاتی همچون حقوق شهروندی، توسعه اقتصادی و بهبود شرایط زندگی جامعه عربی را نیز دربرمی گیرد. این حزب در حوزه مذهبی رویکردی محافظه کارانه دارد و در سال های اخیر تلاش کرده است تمرکز بیشتری بر مسائل اجتماعی، توسعه ای و اقتصادی داشته باشد.

از مهم ترین اهداف رعم، کاهش شکاف های اقتصادی و اجتماعی میان جامعه عربی و دیگر بخش های جامعه، بهبود وضعیت آموزش، توسعه زیرساخت ها و گسترش فرصت های اشتغال در مناطق عرب نشین است. این حزب همچنین بر مقابله با جرائم سازمان یافته و خشونت، بهبود شرایط مسکن و شهرسازی و رسیدگی به وضعیت مناطق بادیه نشین فاقد شناسایی رسمی تأکید دارد.

حمایت از توسعه مناطق صنعتی در مجاورت شهرها و روستاهای عرب نشین و تقویت امکانات آموزشی، به ویژه از طریق تأسیس دانشگاهی عربی نیز در فهرست مطالبات اعلام شده آن قرار دارد. در مجموع، بخش مهمی از برنامه رعم بر رفع مشکلات ساختاری جامعه عربی و افزایش دسترسی آن به منابع و خدمات عمومی متمرکز است.

در خصوص مسئله فلسطین، مواضع اعلام شده رعم شامل حمایت از تشکیل کشور مستقل فلسطینی با پایتختی قدس شرقی، پایان اشغال و به رسمیت شناختن حقوق پناهندگان فلسطینی، از جمله حق بازگشت است. این حزب همچنین خواهان به رسمیت شناختن جایگاه شهروندان عرب به مثابه اقلیتی ملی و تضمین حقوق آنان در چارچوب قانون اساسی است. از این رو، برنامه رعم دو محور مرتبط اما متمایز دارد: پیگیری مطالبات مدنی، اقتصادی و اجتماعی شهروندان عرب در داخل سرزمین های اشغالی و حمایت از مجموعه ای از حقوق و مطالبات ملی فلسطینیان.

پایگاه سیاسی و انتخاباتی

پایگاه سیاسی و انتخاباتی حزب رعم عمدتاً در میان شهروندان عرب دارای گرایش های اسلامی، به ویژه در مناطق بادیه نشین صحرای نقب (نگِو) در جنوب سرزمین های اشغالی قرار دارد. ارتباط تشکیلاتی حزب با شاخه جنوبی جنبش اسلامی و فعالیت های مذهبی و اجتماعی این جریان در جوامع بادیه نشین، از عوامل مؤثر در شکل گیری و تقویت پایگاه اجتماعی آن به شمار می رود. در انتخابات کنست سال 2022، رعم حدود 75 درصد آرای مناطق بادیه نشین نقب را به دست آورد؛ درحالی که میزان حمایت از آن در مناطق شمالی و شهرهای مختلط عرب نشین و یهودی نشین متفاوت بود.

این الگوی جغرافیایی نشان می دهد که پایگاه انتخاباتی حزب برخلاف سایر احزاب عربی، یعنی حداش، تعال و بلد که از حمایت گسترده تری در مناطق شمالی و مرکزی برخوردارند، به طور برجسته با جامعه بادیه نشین و شبکه های اجتماعی و مذهبی مرتبط با جنبش اسلامی پیوند دارد.

موقعیت سیاسی و تحول رویکرد حزب رعم

حزب رعم از زمان تأسیس در سال 1996 تاکنون، چه در قالب فهرست های مشترک با بعضی از احزاب عربی و چه به صورت مستقل، به فعالیت انتخاباتی خود در ساختار پارلمانی رژیم صهیونیستی ادامه داده و کرسی هایی در کنست به دست آورده است.

رعم با وجود داشتن گرایش های اسلام گرایانه، به تدریج کوشیده است با تعدیل رویکرد مذهبی خود، رویکردی عمل گرایانه تر در سیاست پارلمانی اتخاذ کند و پیگیری مطالبات مدنی، اقتصادی و اجتماعی شهروندان عرب را در اولویت قرار دهد. نقطه عطف این تحول، مشارکت رعم به رهبری منصور عباس در ائتلاف دولت بنت ـ لاپید در سال 2021 بود؛ اقدامی که برای نخستین بار به مشارکت رسمی یک حزب عربی مستقل در ائتلاف حاکم انجامید و رعم را به بازیگری متمایز در سیاست ائتلافی رژیم صهیونیستی تبدیل کرد.

این رویکرد ضمن فراهم کردن امکان مشارکت مستقیم در قدرت، انتقادهایی نیز برانگیخت؛ زیرا منتقدان معتقد بودند همکاری با احزاب صهیونیستی ممکن است به تضعیف مواضع ملی فلسطینیان بینجامد.

همکاری منصور عباس با یوآو سیگالوویچ

یکی از تحولات قابل توجه در انتخابات پیش روی رژیم صهیونیستی، همکاری رعم در جایگاه یک حزب عربی اسلام گرا به رهبری منصور عباس، با یوآو سیگالوویچ، سیاستمدار یهودی صهیونیست و از اعضای سابق حزب یش عتید و از مقامات پیشین امنیتی است.

اگرچه همکاری احزاب و جریان های سیاسی عربی با احزاب صهیونیستی سابقه دارد و پیش تر نیز برخی شهروندان عرب با احزاب صهیونیستی، به ویژه جریان های چپ گرا مانند حزب کارگر و مرتص همکاری می کردند، اما حضور یک سیاستمدار یهودی صهیونیست در جایگاه دوم فهرست انتخاباتی رعم، تحولی بی سابقه در مناسبات سیاسی میان احزاب عربی و صهیونیستی به شمار می رود.

نزدیکی سیاسی منصور عباس و یوآو سیگالوویچ در انتخابات پیش رو، با مخالفت هایی از سوی جریان هایی در هر دو جامعه عربی و صهیونیستی مواجه شده است. با این حال، منصور عباس همچنان مدافع مشارکت سیاسی و ائتلاف سازی برای پیشبرد مطالبات جامعه عربی است.

در ادامه این راهبرد، یوآو سیگالوویچ در جایگاه دوم فهرست انتخاباتی رعم قرار گرفت. او که خود را یهودی، سکولار و صهیونیست معرفی می کند، پیشینه فعالیت در حوزه مقابله با جرائم سازمان یافته در جامعه عرب را دارد. به نظر می رسد، این پیشینه از جمله عواملی باشد که می تواند توجه بخشی از جامعه عرب را به حضور او جلب کند، به ویژه آنکه مقابله با خشونت و جرائم سازمان یافته در مناطق عرب نشین از مطالبات مهم این جامعه به شمار رفته و عملکرد مقامات سیاسی و امنیتی رژیم صهیونیستی در این زمینه همواره با انتقادهای زیادی مواجه بوده است.

بنابراین، حضور سیگالوویچ در فهرست رعم را می توان تلاشی برای گسترش دامنه همکاری سیاسی و جلب حمایت بخشی از رأی دهندگان عرب و یهودی دانست؛ هرچند این تصمیم به دلیل تفاوت های ایدئولوژیک و پیشینه سیاسی طرفین، پرسش ها و انتقادهایی نیز در میان بعضی از محافل عربی و صهیونیستی برانگیخته است.

تحلیل نقش احزاب عربی در انتخابات پیش روی کنست

با نزدیک شدن به انتخابات پارلمانی رژیم صهیونیستی، احزاب و جریان های سیاسی این رژیم رقابت های انتخاباتی خود را تشدید کرده اند. در این میان، احزاب اپوزیسیون دولت بنیامین نتانیاهو در پی کسب کرسی های بیشتر و فراهم کردن زمینه تغییر دولت هستند. احزاب عربی نیز به دلایل گوناگون، از جمله مخالفت با سیاست های دولت فعلی در قبال شهروندان عرب و مسئله فلسطین، انتقادهای گسترده ای متوجه ائتلاف حاکم کرده اند.

اگرچه حزب فهرست متحد عربی، موسوم به رعم، در مقایسه با تعدادی دیگر از احزاب عربی انعطاف بیشتری در قبال ساختار سیاسی رژیم صهیونیستی نشان داده و بر مشارکت در فرآیندهای پارلمانی تأکید کرده است، اما سیاست های دولت فعلی در قبال جامعه عربی و تلاش بخشی از جریان های ائتلاف حاکم، از جمله حزب عوتسما یهودیت به رهبری ایتامار بن گویر، برای رد صلاحیت احزاب عربی، محدودیت های پیش روی این جریان ها را آشکار می کند.

با این حال، دیوان عالی رژیم صهیونیستی در دوم اکتبر 2026 تصمیم کمیته مرکزی انتخابات برای رد صلاحیت رعم و فهرست مشترک را لغو کرد و به این ترتیب، این دو فهرست امکان حضور در انتخابات را حفظ کردند.

در چنین شرایطی، حزب رعم به رهبری منصور عباس، از طریق قرار دادن یوآو سیگالوویچ، سیاستمدار یهودی صهیونیست مخالف نتانیاهو در جایگاه دوم فهرست انتخاباتی خود، در پی گسترش دامنه همکاری های سیاسی و تقویت جایگاهش در معادلات پارلمانی است. این اقدام می تواند زمینه تعامل رعم با بخشی از جریان های سیاسی مخالف نتانیاهو را فراهم کند؛ با این حال، همکاری با سیگالوویچ به معنای شکل گیری ائتلاف رسمی میان رعم و تمامی احزاب اپوزیسیون نیست.

براساس آخرین نظرسنجی های منتشرشده، هیچ یک از بلوک های سیاسی اصلی در نظرسنجی ها به تنهایی به حدنصاب 61 کرسی نمی رسند. این وضعیت، اهمیت رایزنی های ائتلافی و موضع احزاب عربی را در معادلات تشکیل دولت افزایش می دهد؛ هرچند نتایج نظرسنجی ها متفاوت است و نمی توان از آن ها نتیجه ای قطعی درباره ترکیب دولت آینده گرفت.

از سوی دیگر، مخالفت بیشتر احزاب صهیونیستی با مشارکت احزاب عربی در دولت، به سبب اختلافات سیاسی پس از حملات هفتم اکتبر 2023، می تواند مانعی در مسیر چنین همکاری هایی باشد. از این رو، ارزیابی میزان تأثیرگذاری احزاب عربی بر تغییر دولت، مستلزم توجه همزمان به تعداد کرسی های آن ها، مواضع احزاب اپوزیسیون و امکان دستیابی به توافق های ائتلافی است.

در نهایت، حزب رعم با پیشینه اسلام گرایانه و تأکید بر مطالبات مدنی، اجتماعی و اقتصادی شهروندان عرب، به تدریج رویکرد مشارکت محور و عمل گرایانه تری در سیاست پارلمانی رژیم صهیونیستی اتخاذ کرده است. تجربه مشارکت در ائتلاف دولت بنت ـ لاپید و همکاری انتخاباتی با یوآو سیگالوویچ، بیانگر تداوم تلاش این حزب برای گسترش نقش خود در معادلات سیاسی است.

با این حال، تعارض میان مطالبات جامعه عربی، مسئله فلسطین و محدودیت های همکاری با احزاب صهیونیستی، همچنان از چالش های اصلی رعم به شمار می رود. از همین رو، نقش این حزب و دیگر احزاب عربی در انتخابات پیش رو، علاوه بر نتایج انتخاباتی، به امکان تأثیرگذاری آن ها بر روند تشکیل دولت و میزان تحقق مطالبات جامعه عربی بستگی خواهد داشت.

منابع:

خلیفه، احمد (1380). رژیم صهیونیستی: احزاب سیاسی (ترجمه عبدالکریم جادری)، تهران: دانشکده فرماندهی و ستاد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.

میلشتاین، م. (2026، 1 سبتمبر). انضمام سیغالوفیتش لقائمة منصور عباس.. بین النقد اللاذع و”النسمة المنعشة”. القدس العربی.

عدالة. (2026، 6 أکتوبر). عدالة: المحکمة العلیا ترفض شطب «المشترکة» و«الموحدة» والنائب کاسیف، وتدفع أبو شحادة للانسحاب من السباق الانتخابی.

ליאל, ד׳, & ג׳ברה, ד׳. (2026, 31 באוגוסט). לקראת איחוד: מנסור עבאס ויואב סגלוביץ יקיימו הצהרה משותפת.
זילברברג, א׳. (2026, 22 באוגוסט). נקבעה רשימת רע"ם לכנסת: היכן יוצב סגלוביץ' - והעקיצה של איזנקוט. ישראל היום.

Colodro, G. (2026, September 6). ‘I am going to an Arab party, they aren't coming to me’: Segalovitz explains Ra’am move – interview. The Jerusalem Post. https://www.jpost.com/israel-election-2026/article-907725.

Israel Democracy Institute. (n.d.). Ra'am. https://en.idi.org.il/israeli-elections-and-parties/parties/raam.

Lavie, E., Wattad, M. S., Abu Gweder, A., Shahbari, I., Essa, J., & Elran, M. (2022, November 20). Arab society in Israel and the elections to the 25th Knesset. Institute for National Security Studies. https://www.inss.org.il/publication/elections-2022-arab-society.

Shavit, U. (2023). Islamists in a Zionist coalition: The political and religious origins. Politics, Religion & Ideology, 24(2), 176–199. https://doi.org/10.1080/21567689.2023.2219229.

انتهای پیام